LEKSIK BANN MO AN RENIONE -
Quelques mots en créole réunionnais - liste non exhaustive -! Na sitèlman ni sava pa mèt tout!
LET A - LETTRE A.
Lo K W Z
Pokosa sit la lé an gran mazorité an Rénioné.
Promyé lèt lalfabé rénioné, konm dann tout promyé lètr na in takon lo mo, atèrla nou wa ésèy fé anprofit azot lo bann mo lo pli koukan i trouv.
Sak lé ansèrvi toulézour dann lo langaz lénioné.
Abandoné
Saki vé dir lés tonbé,abandone in zanfan la popilasyon i di an kréol la mazorité défwa in moune i zét son zanfan li abandonn. Pi fé in ka ansanm, zèt in nafèr, i ansèrv pi.
Popilasyon: i vé dir osi fwayé akèy po marmay.
abandon,abandonn, abandoné,anbandone,anbandonn.
Équivalent :
Français : abandonner.
English : Resign.
Deutsch : Abbrechen .
Gard zanfan oté la li sé in zanfan abandoné!
Papa momon la anbandonn ali, kan li té ti!
Li la abandone son zanfan!
La anbandonn la mè dann fawyé!
Lépi kapab ansanm la zété.
Son famy la anbandone ali konm insiyn:
Lo siyn i abandone pa son ti!
Komn mi di sak fwa i fo touzour répété bann mo an rénioné i pé awar inn ou pliziyèr sinifikasyon. La plipar bann mo an rénioné biynké domoun i ékri konm an fransé, i vé pa dir lo minm soz ké lo fransé.
Dann nout péi, na sak lé kontr lo kréol rénioné, la plipar sé in kèstyon biyn fé war azot, po dir zot i koz biyn (lo fransé makot). Fodré dir sanmm tout sak mwin la antandi sanm so bann swadizan kozèr fransé sé ké zot la pa konpri ké koz lo vré fransé li minm zot lé pa kapab. Pars lo fransé li minm sé in lang lé difisil. Pokosa an Frans na in bonpé domoun lé analfabèt pourtan zot i koz fransé.
Miyé vo koz biyn kréol ké koz in léspès fransé makot po fé on
aou.
Abatr
Sé koupé in nafèr, donn in moune in mové kou, tiyé. Abatr in moune fatig son mémwar, fé in trikmardaz po li. Banna la ésèy abatr ali, kas son mémwar, la pa ginyé parské sé in dir, é li lèspali fé. La tèlman fatig ali lo boug lé abati. Fo pa lès aou abatr, pars lézot wa giny satisfaksyon.
Équivalent :
Français :Fatigué, abattu.
English : Tired shot.
Deutsch : Ermüdet, erschossen.
In sin moune ki trouv pa bondiyé.Si li trouv pa, li rod. Aforstan rodé li fini par trouv Bondiyé,miyé ké si li lavé pa rodé.
Amiz
Mi sava amizé, sa mon zamiz. Sé plito bann fanm i ansèv lo mo zamiz la plipar lotan. So mo la lé pi tro sèrvi koméla sof po bann zistwar. Li
amiz. tro mi sava!
Ami.
Arla in mo lé internasyonal i vé dir ski vé! lo mo kamarad, dalon, dalonaz, daloné andalon ,andaloné arla sak i va ansanm. Koman l lé mon dalon, kamarad? Dann la lang rénioné i di osi fo trin, fo zami, bon kamarad,k mové zami, mové kamarad. Bon amiz pa tro, la mwin lé présé.
Ankornis
- la plipar lo tan mo la lé ansèrvi po koz si la rout ankornis - litoral, ou sinonsa in falèz. Michel Admette nout santèr lokal la fé in morso i rotras byin listwar so rout la - mwin la pas
la rout ankornis dann mon loto la mark Tonis ijn kap la tonm dovan mwin. Biyn ké sé lo rout lo pli sèr de tout bann départeman fransé, nout bann politik, i kontinyé a gaspiy larzan anndan.
Sanm tousa mor la rout la fini fé, fodré touv in manyèr.
Angèt out momon.
I di osi langèt out momon, koméla sé bann mo la pwin tro sinifikasyon po bann zinn i lèv. Sa té in mo dann tan lontan si ou té i di sa in moun, lété pliské sir
ké ou noré giny in langètman. So mo la i koz byinsir si lo -sousout out momon-. Anfinn kont té in
linsilt vréman dir po lo moun anfas,
é té in sizé batay. So mo la lé ansèrvi osi kan ou lé antrinn mayé si in travay - langèt out momon mon travay i avans pa.
Aforstan.
In mo lé pa tro ansèrvi dann langaz kouran,
aforstan. wa
nyabou..
Aforstan fé lo mal in zour li wa péyé, aforstan li la ésèyé a la zordijour li la ginyé. Aforstan pérsist si so voi la, li la réisi tout son bann zafèr, si ou ésèy ansanm lo tan ou wa trouv lo solisyon.
Akoz.
Akoz margoz lé amèr lo grin lé dou.
akoz. son famy li la giny la plas dann la komine. Akoz ou sava pa rod in travay po oufé olyé okip out voizin.
Akoz saminm li na bon kèr, li yinm fé lo kouyon akoz son mové lédikasyon. Akoz tro vol domoun li la rant la zol. Akoz son mové fron li la fé travay domoun li la pa péyé, sé posa banna i apèl ali tazèr
lagèl.
Arnakèr.
Nana isi konm partou
Arnakèr Sa sé in kalité domoun, na riynk kozman, sé osi bann domoun i di zot nana, mé i ral lo diab par laké. Bann zarnakèr sa lé konm lo mous ou pé pa sas azot, zot i rovyin. Kan ou fé in travay po in boug li lès aou komansé, apréla li di aou ké li la pa bézwin pèrsonn, sé domoun la bézwin ali, ski vé dir sé in boug la pa po pèy aou. Po sa fo touzour prann lai in nafèr na inpé la valèr, si li pèy pa ou alorla rann pali. La plipar lotan lo larnakèr li minm li anvoy son kamarad dovan po vanté ké sé in bon péyèr, mé sa so pièz la lé difisil.
Planète culturelle Île de la Réunion - Patrimoine culturel Île de la Réunion.
Réseaux SOUBOU GEORGES Ile de la Réunion tous droits réservés rézo 100% Larényon